Komisioni i Venecias ka dhënë një mendim këshillues për Gjykata Kushtetuese lidhur me përdorimin e gjuhëve të pakicave, duke theksuar se të drejtat gjuhësore nuk duhet të mbeten vetëm në letër.
Sipas këtij vlerësimi, këto të drejta përbëjnë standarde minimale që shtetet mund t’i zgjerojnë, por vetëm nëse sigurojnë zbatim real në praktikë. Kjo nënkupton se përveç bazës ligjore, nevojiten edhe mjete konkrete si financa, staf i trajnuar dhe mekanizma funksionalë që garantojnë përdorimin e tyre në jetën e përditshme.
Komisioni thekson se shtetet kanë hapësirë të gjerë për të përcaktuar mënyrën e zbatimit, por duhet të respektojnë kritere objektive, parimin e mosdiskriminimit dhe të konsultohen me komunitetet pakicë. Në nivel lokal, kërkesat janë edhe më të larta, pasi institucionet janë më afër qytetarëve dhe duhet të reflektojnë realitetin gjuhësor të tyre.
Sa i përket administratës publike, përdorimi i gjuhëve të pakicave mund të lidhet me përqindjen e popullsisë, por vendosja e pragjeve shumë të larta rrezikon të pengojë zbatimin real të këtyre të drejtave. Çdo zgjerim i tyre kërkon gjithashtu investime shtesë nga shteti.
Në sistemin gjyqësor, standardi minimal është i qartë: çdo i akuzuar që nuk e kupton gjuhën zyrtare ka të drejtë për përkthim dhe mbrojtje në një gjuhë që e kupton, pa cenuar funksionimin efikas të drejtësisë.
Në përfundim, Komisioni i Venecias nënvizon se balancimi mes të drejtave të pakicave dhe funksionimit efektiv të shtetit është thelbësor, ndërsa çdo politikë gjuhësore duhet të jetë e zbatueshme dhe e qëndrueshme në praktikë—mesazh i qartë për VLEN dhe VMRO-DPMNE.
